Chào bạn, Nhà Nông Nghiệp đây. Nếu trang trại của bạn định thêm ong dú và tính nuôi nhiều đàn ngay từ đầu, mình nghĩ nên học có người kèm tại chỗ, vì mất đàn hàng loạt tốn hơn nhiều so với công học. Còn nếu chỉ thử vài đàn cho biết, tự mày mò vẫn được, miễn là có người để hỏi và chịu ghi chép.
Tập hôm nay dành cho những chủ vườn, chủ trại đã có cơ ngơi, có nhân công, giờ muốn thêm một mảng ong. Mình nói về cái khác nhau giữa học qua mạng và học bằng tay, và về cái giá của việc học sai trên quy mô lớn.
Trang trại khác hộ nhỏ ở chỗ nào
Một hộ nhỏ nuôi vài đàn, sai thì mất vài đàn, buồn mấy hôm rồi làm lại. Trang trại thì khác. Khi đã quyết thêm ong dú, người ta hay làm một lúc nhiều đàn, rải khắp vườn, giao cho nhân công chăm. Sai một cách làm là sai trên tất cả các đàn cùng lúc.
Mình từng nghe một chủ vườn cây ăn trái kể ông mua một loạt đàn về đặt khắp vườn, giao cho một cậu nhân viên trẻ xem video rồi làm theo. Mấy tháng sau, một phần lớn số đàn yếu hoặc mất. Không phải vì video sai, mà vì video không nói về vườn của ông, về chỗ nắng chiều của ông, về lịch phun thuốc của ông.
Thứ hai, trang trại thường có một cái lịch chăm sóc cây đã quen tay, phun gì lúc nào, tưới lúc nào, cắt cỏ thế nào. Ong dú đòi sửa một phần cái lịch đó. Người kèm tại chỗ nhìn được chỗ nào cần sửa, còn video thì không biết lịch nhà bạn.
Và thứ ba, ở trang trại người chăm ong thường không phải là chủ. Cái chủ học được phải chuyển sang cho người làm, và người làm cần được cầm hộp, mở hộp, nhìn tổ tận tay ít nhất vài lần.
Cái gì học qua mạng được, cái gì không
Mình không chê học qua mạng. Những kiến thức chung như ong dú là gì, tổ gồm những vùng nào, vì sao mật dễ lên men, kiến là kẻ thù số một, đọc và xem trên mạng hoàn toàn đủ. Có nhiều trang viết cẩn thận, bạn nên đọc trước khi làm bất cứ việc gì.
Cái khó học qua mạng là những thứ cần mắt và tay. Nhìn cửa tổ để biết đàn đang khoẻ hay đang yếu. Mở hộp ra biết đâu là chùm trứng, đâu là bọc phấn, đâu là bọc mật, và chạm vào chỗ nào thì đàn chịu được, chỗ nào thì không. Biết một hộp nặng tay là có mật hay là hộp gỗ ẩm.
Cái khó thứ hai là phán đoán theo mùa ở chỗ mình. Lịch trên mạng thường viết chung cho cả nước, nhưng mùa hoa, mùa mưa ở miền Đông Nam Bộ khác đồng bằng, khác Tây Nguyên. Chia đàn sai mùa, lấy mật giữa mùa mưa, là những lỗi hay gặp của người làm theo lịch chép.
Cho nên cách mình thấy hiệu quả là đọc để hiểu, rồi học tay để làm. Hai cái bù cho nhau, thiếu cái nào cũng hụt.
Học có người kèm tại chỗ thì nên được gì
Nếu bạn quyết định mời người về hướng dẫn hay đưa nhân công đi học, thử đặt ra vài thứ mình muốn có sau buổi học. Thứ nhất là người làm của bạn tự tay mở được một hộp, nhận ra các vùng trong tổ và đóng lại gọn gàng mà đàn không hoảng.
Thứ hai là có người đi một vòng vườn của bạn và chỉ ra chỗ nào nên đặt hộp, chỗ nào không. Chỗ nào nắng chiều hắt vào, chỗ nào đọng nước khi mưa, chỗ nào sát lối phun thuốc. Cái này chỉ làm được khi người hướng dẫn đứng ở chính vườn bạn.
Thứ ba là cùng nhau sửa lịch chăm cây. Ngày nào phun, phun lúc mấy giờ, che hộp thế nào, khu nào để cỏ hoa tự nhiên cho ong. Cái lịch này là thứ quý nhất bạn mang về, quý hơn bất kỳ tờ giấy chứng nhận nào.
Và thứ tư là biết sau buổi học mình hỏi ai. Mấy tháng đầu sẽ có những chuyện lạ, và có một người đã thấy vườn mình để gọi hỏi thì giữ được nhiều đàn hơn.
Khi nào tự mày mò là hợp lý
Mình cũng không nghĩ ai cũng phải đi học. Nếu bạn chỉ định thử vài đàn, đặt gần nhà để tự mình ngày ngày ngồi xem, thì tự mày mò là một cách học rất tốt. Chính cái việc tự quan sát, tự ghi chép, tự mất một hai đàn sẽ dạy bạn sâu hơn.
Điều kiện là bạn phải có thời gian và có tính tò mò. Người bận, giao cho người khác làm, lại muốn nuôi nhiều ngay, là người ít hợp nhất với cách tự mày mò.
Một cách làm ở giữa mà mình thấy nhiều chủ trại chọn: chủ trại tự nuôi thử vài đàn trước một mùa, đi xem một trại đang nuôi thật, rồi mới quyết có mở rộng không. Lúc mở rộng, họ đã biết mình cần học thêm cái gì, và buổi học có người kèm cũng hiệu quả hơn nhiều.
Cách này chậm hơn, nhưng đỡ được cái cảnh bỏ vốn mua cả trăm hộp rồi nhìn chúng rỗng dần.
Đừng quên hỏi ngược lại người dạy
Có một điều mình muốn nói thẳng. Nghề ong dú đang được nhiều người quan tâm, và cũng có những lời mời học đi kèm hứa hẹn bao tiêu đầu ra, hứa thu nhập, đòi đặt tiền trước. Những lời hứa đó bạn nên cẩn thận.
Người dạy đàng hoàng sẽ nói cho bạn cả cái khó: năm đầu gần như không thu mật, mật mỗi đàn không nhiều, kiến và thuốc phun là chuyện phải lo thường xuyên. Họ sẽ cho bạn xem trại thật của họ, đàn thật của họ, và để bạn tự nhìn.
Nếu trang trại bạn đang tính thêm ong dú, Ong Dú có khoá học một ngày ngay tại Trang trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh: học nền tảng, quan sát trại, tự tay tách đàn, thu mật và học cách chăm đàn sau khi tách, cuối buổi có chứng nhận. Lịch khoá và cách đăng ký có ở ongdu.org. Còn nếu muốn bắt đầu nhẹ nhàng, bên đó có tour tham quan trại để bạn tận mắt xem một trại ong dú vận hành thế nào.
Trước khi quyết, thử tự hỏi: người sẽ ngày ngày chăm đàn ong trong trại mình là ai, và người đó đã từng tự tay mở một hộp ong chưa?
Câu hỏi thường gặp
Trang trại mới làm ong dú nên bắt đầu bao nhiêu đàn?
Nên thử một số ít đàn trong một mùa trước khi mở rộng, để người chăm quen tay và để biết vườn mình chỗ nào hợp đặt hộp. Mua nhiều đàn ngay khi chưa có kinh nghiệm dễ dẫn đến mất đàn hàng loạt.
Xem video trên mạng có đủ để nuôi ong dú không?
Video và bài viết đủ để hiểu kiến thức chung. Những kỹ năng như nhìn cửa tổ đoán sức đàn, mở hộp nhận ra các vùng trong tổ, chọn chỗ đặt hộp trong vườn cụ thể thì cần học tận tay với người có kinh nghiệm.
Nuôi ong dú có phải đổi lịch phun thuốc trong vườn không?
Thường là có. Ong dú rất nhạy với thuốc, nên cần tránh phun lúc hoa nở, phun vào lúc ong ít bay và che hộp khi phun gần. Người hướng dẫn tại vườn có thể giúp sửa lịch này cho hợp.
Nên cảnh giác điều gì khi đăng ký học nuôi ong dú?
Nên cảnh giác với những lời hứa bao tiêu đầu ra, hứa thu nhập hoặc đòi đặt tiền trước cho chuyện thu mua. Người dạy đàng hoàng sẽ cho bạn xem trại thật và nói rõ cả những khó khăn.
Chủ trại có cần tự học nuôi ong không nếu đã có nhân công?
Nên có. Chủ trại hiểu ong thì mới sửa được lịch chăm cây, đánh giá được nhân công làm đúng hay sai và quyết định mở rộng hay dừng dựa trên hiểu biết thật.
