Chào bạn, Nhà Nông Nghiệp đây. Nếu bạn vừa mua một chai mật ong dú và thấy nó chua, loãng, thì đừng lo, đó là bản chất của loại mật này, vì mật ong dú vốn nhiều nước hơn mật ong thường. Sủi bọt nhẹ hay phồng nắp là mật đã bắt đầu lên men vì để chỗ nóng. Còn mùi hôi, váng mốc hay chua gắt như giấm thì bạn đừng dùng.
Tập hôm nay mình trả lời câu hỏi mà người nuôi ong dú nghe nhiều nhất từ khách: mật này thật hay giả. Mình sẽ kể vì sao câu hỏi đó khó, và người mua lẫn người bán nên nói chuyện với nhau thế nào.
Vì sao mật ong dú lại chua và loãng
Người mình quen với mật ong thường, đặc sánh, ngọt đậm, để lâu có khi kết tinh. Nên lần đầu cầm chai mật ong dú, rót ra thấy chảy nhanh như nước đường loãng, nếm thấy chua chua, nhiều người giật mình.
Lý do nằm ở con ong và cái tổ. Ong dú cất mật trong những bọc sáp nhỏ trộn nhựa cây, và mật của nó giữ nhiều nước hơn mật ong thường. Trong mật lại có sẵn men và vi sinh tự nhiên từ tổ, làm cho mật có vị chua thanh, mùi thơm nhựa cây.
Màu mật cũng khác nhau, từ vàng nhạt đến nâu sẫm, tuỳ ong đi hút hoa gì. Cùng một trại mà hai mùa hoa khác nhau thì mật cũng khác màu, khác vị. Đó không phải là mật không đều, mà là mật đang kể về mùa hoa của nó.
Cho nên nếu ai hỏi mình mật ong dú đặc sánh như mật ong thường có phải hàng tốt không, mình sẽ hỏi lại người bán đã làm gì với nó. Mật ong dú đặc bất thường đáng hỏi hơn là mật ong dú loãng.
Sủi bọt, phồng nắp: chuyện gì đang xảy ra
Giờ mình nói sang cái làm khách lo nhất. Một chai mật để ngoài nhà mấy hôm mùa nóng, mở ra nghe xì một tiếng, mật trào lên miệng chai, có bọt li ti. Đó là mật đang lên men. Men trong mật gặp nhiệt độ ấm và nước dư thì bắt đầu làm việc.
Lên men nhẹ không có nghĩa là mật giả. Ngược lại, mật ong dú thật để sai chỗ thì gần như chắc chắn sẽ lên men. Mật pha đường nhiều khi lại ổn định hơn, vì thế sủi bọt không phải là thước đo thật giả, mà là thước đo cách giữ.
Vì vậy mật ong dú nên để ở ngăn mát tủ lạnh ngay khi mua về, và dùng trong vài tháng. Để mát thì men gần như ngủ, mật giữ vị và mùi lâu hơn nhiều.
Còn khi nào thì bỏ? Khi mật có mùi hôi lạ, mùi rượu nồng gắt, có váng mốc trên mặt, hay vị chua gắt như giấm lấn hết vị ngọt. Lúc đó đừng tiếc. Và nếu vừa mua đã như vậy, bạn nên báo lại người bán.
Thật hay giả: vì sao khó nói bằng mắt
Mình biết nhiều người muốn một mẹo thử mật tại nhà, nhỏ vào giấy, đốt, thả vào nước, rồi kết luận. Với mật ong dú, mình nói thật là những mẹo đó không đáng tin. Mật loãng nên thấm giấy, mật nhiều nước nên thả vào nước tan nhanh, mà đó lại là đặc điểm của mật thật.
Có một cách nghĩ mà mình thấy hữu ích hơn, gọi là phép nhân. Một đàn ong dú khoẻ mỗi lần thu chỉ cho một lượng mật nhỏ, người trong nghề hay nói là vài trăm mi li lít, và năm đầu gần như không thu. Nếu một người bán mật ong dú số lượng rất lớn, bạn thử nhân xem họ phải có bao nhiêu đàn. Con số không khớp thì nên hỏi thêm.
Cách thứ hai là hỏi về trại. Người nuôi thật thường kể được mật lấy mùa nào, ở vườn nào, lấy xong giữ thế nào, và sẵn lòng cho bạn tới xem. Người chỉ đi gom thì thường chỉ nói được là mật rừng, mật nguyên chất.
Cách thứ ba là để ý chai và lời dặn. Người bán hiểu mật ong dú sẽ dặn bạn để ngăn mát, sẽ ghi ngày lấy, sẽ nói trước là mật chua loãng. Người bán mà không dặn gì cả, có khi chính họ cũng không hiểu thứ mình bán.
Người bán nên nói gì với khách
Nếu bạn là người nuôi ong và bán mật, mình nghĩ việc quan trọng nhất là nói trước. Nói trước rằng mật này loãng, chua nhẹ, nói trước rằng phải để ngăn mát. Khách được báo trước thì thấy chua là yên tâm, khách không được báo thì thấy chua là nghi.
Đừng tả mật như thuốc. Mật ong dú là thực phẩm, có vị ngon riêng, có câu chuyện riêng. Những lời như chữa bệnh này bệnh kia vừa không đúng mực vừa làm mất lòng tin của người hiểu chuyện. Ai có bệnh thì nên hỏi bác sĩ, còn mật thì cứ để nó là mật.
Và nếu có mẻ nào lỡ lên men vì trục trặc khi giữ, hãy nhận và đổi. Một người bán dám nói mẻ này hỏng, để mình đổi chai khác cho bạn, sẽ giữ khách lâu hơn mười lời quảng cáo.
Pha mật cũng nên dặn: pha với nước ấm, không dùng nước sôi, để giữ mùi thơm. Những lời dặn nhỏ như vậy làm khách thấy người bán hiểu hàng mình.
Nếu bạn muốn nếm cho biết
Cách tốt nhất để biết mật ong dú thật có vị thế nào là nếm mật từ một trại mình nhìn thấy được. Một lần nếm mật mới lấy, còn mùi nhựa cây, bạn sẽ có một cái mốc để so với những chai khác sau này.
Nhiều người sau khi nếm lần đầu thấy không hợp, vì quen mật ngọt đậm. Cũng không sao. Mật ong dú không phải để thay mật ong thường, nó là một loại khác, có người thích có người không.
Nếu bạn muốn thử mật ong dú lấy thẳng từ trại, bên Ong Dú có bán mật đóng hũ nhiều cỡ, và có tour tham quan trại để bạn nếm ngay tại chỗ, bạn xem ở ongdu.com.
Còn lần tới khi mở một chai mật ong dú, thay vì hỏi thật hay giả, bạn thử hỏi: chai mật này đã được giữ thế nào từ trại tới tay mình?
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú có kết tinh như mật ong thường không?
Mật ong dú thường loãng và ít kết tinh vì chứa nhiều nước hơn. Nếu bạn thấy mật ong dú đặc sánh bất thường thì nên hỏi người bán về cách xử lý mật.
Mật ong dú để ngoài nhiệt độ phòng được bao lâu?
Mật ong dú dễ lên men khi để ở chỗ nóng, có khi chỉ sau vài ngày mùa hè. Nên cất ngăn mát tủ lạnh ngay sau khi mua và dùng trong vài tháng.
Mật ong dú phồng nắp còn dùng được không?
Phồng nắp và sủi bọt nhẹ là mật đã bắt đầu lên men. Nếu có mùi hôi lạ, váng mốc hoặc chua gắt như giấm thì không nên dùng và nên báo lại người bán.
Vì sao mật ong dú mỗi lần mua lại khác màu?
Màu và vị mật ong dú thay đổi theo loại hoa mà ong hút trong mùa đó, từ vàng nhạt tới nâu sẫm. Khác màu giữa các mẻ là chuyện bình thường của mật tự nhiên.
Mật ong dú có chữa được bệnh không?
Mật ong dú là thực phẩm, không phải thuốc. Nếu bạn đang có bệnh, nên hỏi bác sĩ về chế độ ăn và việc dùng mật cho phù hợp.
