Chào bạn, tập này hơi riêng tư một chút: chuyện vợ chồng bất đồng khi làm nông. Điều mình thấy sau nhiều lần nghe kể là hai người hiếm khi thật sự cãi nhau về cây gì, con gì. Họ cãi nhau về chuyện mỗi người chịu được bao nhiêu rủi ro. Khi đặt rủi ro lên bàn, thống nhất một mức thử có giới hạn và hẹn ngày cùng xem lại, chuyện thường dễ hơn nhiều so với cãi xem ai đúng ai sai.
Một người thấy cơ hội, người kia thấy món nợ. Một người muốn đào thêm ao, người kia nghĩ tới học phí của con. Cả hai đều thương gia đình, chỉ là thương theo hai cách khác nhau. Mình kể bạn nghe vài cách mà các cặp vợ chồng làm nông đã tìm ra để đi tiếp cùng nhau.
Bất đồng thật sự nằm ở đâu?
Một chị trồng rau ven đô kể với mình, chồng chị muốn vay tiền dựng thêm nhà lưới, chị không chịu. Hai người cãi nhau cả tháng về chuyện nhà lưới tốt hay không. Đến lúc ngồi xuống nói thật, chị mới nói ra điều chị sợ: nhà chị từng mất đất vì nợ hồi chị còn nhỏ.
Chuyện của chị cho thấy, đằng sau một câu cãi về kỹ thuật thường là một nỗi lo rất cá nhân. Người sợ nợ, người sợ bị làng cười, người sợ tuổi già không có gì, người lại sợ cả đời chỉ loanh quanh mấy sào ruộng.
Khi mỗi người chỉ đưa ra lý lẽ kỹ thuật, cuộc cãi không bao giờ kết thúc, vì lý lẽ nào cũng có mặt đúng. Nhưng khi người ta nói ra nỗi sợ thật, người kia thường mềm đi ngay.
Nên câu hỏi đầu tiên khi ngồi lại không phải là làm hay không làm, mà là: điều gì làm mình lo nhất nếu chuyện này hỏng.
Đặt rủi ro lên bàn thay vì cãi đúng sai
Giờ mình nói sang cách ngồi lại. Thay vì hỏi ai đúng, hai người cùng trả lời ba câu. Nếu làm và thành công thì được gì. Nếu làm và thất bại thì mất gì, mất đến mức nào. Và nếu không làm thì mất gì.
Câu thứ ba hay bị quên. Người muốn giữ tiền thường nghĩ không làm là an toàn, nhưng không làm cũng có cái mất, như vườn cũ đang xuống, như người chồng chán nản. Nói ra cả ba cột thì bức tranh công bằng hơn cho cả hai.
Một cách tính mình thấy hữu ích là hỏi: mức mất tệ nhất là bao nhiêu mà nhà mình vẫn sống được, con vẫn đi học được, không phải bán đất. Mức đó chính là giới hạn của phép thử.
Khi hai người cùng đồng ý một giới hạn, cuộc nói chuyện chuyển từ ai thắng sang làm thế nào để thử trong giới hạn đó.
Thử nhỏ, có hạn, có ngày xem lại
Thay vì dựng ba nhà lưới, dựng một. Thay vì đổi cả vườn sang cây mới, đổi một góc. Thay vì vay một khoản lớn, dùng tiền tự có trong phạm vi hai người đã thống nhất. Phép thử nhỏ cho người muốn làm có cơ hội, và cho người lo lắng có chỗ dựa.
Quan trọng là hẹn ngày cùng xem lại, và hẹn luôn tiêu chí. Ví dụ sau hai vụ, nếu bán được đủ bù chi phí thì tính tiếp, nếu không thì dừng. Đặt tiêu chí từ trước thì lúc xem lại không ai cãi nữa.
Một anh ở vùng đồi kể, vợ chồng anh ghi thoả thuận ấy vào một tờ giấy dán sau cánh tủ. Không phải để làm bằng chứng, mà để lúc mệt, cả hai nhớ mình đã từng đồng ý gì.
Và nếu phép thử thất bại, người đề xuất không phải chịu lỗi một mình. Hai người đã cùng đồng ý thử, thì cùng nhận kết quả.
Chia việc, chia quyền trong nhà nông
Nhiều bất đồng không đến từ chuyện lớn, mà đến từ chuyện ai làm gì mỗi ngày. Người vợ vừa ra đồng vừa lo cơm nước, người chồng vừa làm vườn vừa đi giao hàng. Ai cũng thấy mình làm nhiều hơn.
Có cặp chia theo mảng: một người lo sản xuất, một người lo bán hàng và sổ sách. Người nào giữ mảng nào thì có quyền quyết trong mảng đó, chuyện lớn mới cần bàn chung. Cách này giảm được rất nhiều cãi vặt.
Cũng nên nói thẳng chuyện ai giữ tiền, và tiền chung khác tiền riêng thế nào. Ở nhiều nhà nông, tiền bán hàng đổ vào một túi, rồi không ai biết đã chi vào đâu. Chính sự mù mờ đó hay sinh nghi.
Không có cách chia nào đúng cho mọi nhà. Điều quan trọng là hai người cùng nói ra, cùng đồng ý, và sẵn sàng đổi khi hoàn cảnh đổi.
Khi một người muốn bỏ nghề
Có những bất đồng lớn hơn: một người muốn tiếp tục làm nông, người kia muốn bỏ hẳn, lên phố hay đi làm công ty. Đây là chuyện khó nhất, vì nó không có mức thử nhỏ.
Mình nghĩ trước hết nên lắng nghe vì sao người kia muốn bỏ. Có khi là vì mệt, vì không thấy tương lai, vì cô đơn khi xa bạn bè. Có khi vì sức khoẻ. Mỗi lý do có một cách đi khác nhau.
Có gia đình chọn cách một người làm nông, một người đi làm ngoài để có thu nhập đều. Có gia đình thuê bớt người, thu nhỏ vườn. Không có gì sai khi một trong hai người không muốn tiếp tục nghề nông.
Bạn thử nghĩ xem, lần cuối hai vợ chồng ngồi nói với nhau về nỗi sợ của mỗi người, chứ không phải về cây trồng, là khi nào?
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng bất đồng chuyện mở rộng vườn thì nên làm gì?
Thay vì cãi xem có nên mở rộng hay không, hai người cùng thống nhất mức mất tệ nhất mà gia đình vẫn chịu được. Sau đó thử nhỏ trong giới hạn đó và hẹn ngày cùng xem lại. Cách này cho cả người muốn làm lẫn người lo lắng có chỗ đứng.
Làm sao chia việc giữa vợ chồng khi cùng làm nông?
Nhiều cặp chia theo mảng, như một người lo sản xuất, một người lo bán hàng và sổ sách. Người giữ mảng nào có quyền quyết trong mảng đó, chuyện lớn mới bàn chung. Quan trọng là nói rõ và đổi khi cần.
Tiền bán nông sản nên để ai giữ?
Không có câu trả lời chung cho mọi nhà. Điều quan trọng là thống nhất ai giữ, ghi chép thế nào và định kỳ cùng xem lại. Sự mù mờ về tiền thường sinh nghi nhiều hơn là chuyện ai giữ.
Vợ hoặc chồng muốn bỏ làm nông thì sao?
Trước hết hãy lắng nghe lý do thật, như mệt, cô đơn hay sức khoẻ. Có gia đình chọn một người làm nông, một người đi làm ngoài. Không có gì sai khi một người không muốn tiếp tục nghề.
Có nên ghi thoả thuận giữa vợ chồng ra giấy không?
Với những quyết định lớn như vay vốn hay đổi cây trồng, ghi lại mức thử và ngày xem lại giúp cả hai nhớ mình đã đồng ý gì. Không phải để làm bằng chứng mà để lúc mệt khỏi cãi lại từ đầu. Nhiều cặp thấy nhẹ lòng hơn khi có tờ giấy đó.
