Chào bạn, tập này dành cho những người con đang muốn về quê làm nông mà cha mẹ phản đối. Điều mình muốn bạn hiểu trước tiên là cha mẹ không muốn con về làm ruộng thường không phải vì coi thường ý của con, mà vì chính họ đã sống cả đời với cái khổ của nghề và mong con thoát ra. Muốn cha mẹ hiểu, đừng tranh luận bằng lời hứa, hãy cho cha mẹ thấy kế hoạch, đường lui và việc làm cụ thể.
Mình đã nghe nhiều chuyện bắt đầu bằng một bữa cơm im lặng, khi đứa con nói con định nghỉ việc về quê. Có mẹ khóc, có bố bỏ ra ngoài hút thuốc. Họ đã cho con ăn học để con không phải cầm cuốc, giờ con lại muốn về cầm cuốc. Tập này mình nói về cách đi qua bữa cơm đó.
Vì sao cha mẹ phản đối?
Hãy thử đặt mình vào chỗ cha mẹ. Họ đã trải qua những năm mất mùa, những lần giá rớt, những đêm lo tiền phân tiền giống. Họ biết cái nắng giữa trưa, cái đau lưng mỗi chiều. Với họ, cho con đi học là để con không phải sống lại những ngày đó.
Rồi còn chuyện người làng nói. Ở nhiều nơi, con học đại học rồi về làm ruộng bị nhìn như thất bại. Cha mẹ sợ những câu hỏi ở đám cưới, đám giỗ. Nghe thì có vẻ là chuyện sĩ diện, nhưng với người sống cả đời trong làng, đó là chuyện thật.
Và còn một nỗi lo ít khi nói ra: nếu con thất bại, cha mẹ phải gánh cùng. Họ đã già, sức đã yếu, họ sợ không đỡ được con thêm một lần nữa.
Hiểu được mấy lý do này, bạn sẽ thấy phản đối của cha mẹ là một cách thương, chỉ là thương theo kiểu lo xa.
Nói chuyện với cha mẹ: đừng bắt đầu bằng lời hứa
Sai lầm hay gặp nhất là người con mở đầu bằng ước mơ và lời hứa: con sẽ làm nông sạch, con sẽ bán trên mạng, con sẽ làm giàu ở quê. Cha mẹ nghe những câu đó như nghe người ta chào hàng, vì họ đã thấy quá nhiều phong trào đến rồi đi.
Cách mình thấy hiệu quả hơn là bắt đầu bằng câu hỏi. Bố mẹ lo nhất điều gì nếu con về. Rồi ngồi nghe cho hết, không cắt lời, không phản bác ngay. Nhiều khi cha mẹ chỉ cần được nói ra.
Sau đó mới đến kế hoạch. Không phải kế hoạch làm giàu, mà là kế hoạch sống: con có bao nhiêu tiền dự phòng, sống được mấy tháng nếu chưa có thu, làm thử trên diện tích nhỏ bao nhiêu, và nếu sau một khoảng thời gian không ổn thì con sẽ làm gì.
Câu cuối đó rất quan trọng. Khi cha mẹ thấy con có đường lui, họ bớt sợ rất nhiều. Người trẻ hay ngại nói đường lui vì sợ bị coi là thiếu quyết tâm, nhưng với cha mẹ, đường lui chính là dấu hiệu con đã nghĩ kỹ.
Việc làm thuyết phục hơn lời nói
Giờ mình nói sang phần quan trọng nhất. Không bữa cơm nào thuyết phục được cha mẹ bằng một vụ mùa. Có người con xin về thử một vụ trong kỳ nghỉ phép dài, hoặc về cuối tuần làm một mảnh nhỏ trước khi nghỉ việc hẳn.
Một anh ở vùng đồi kể với mình, bố anh phản đối suốt một năm. Anh không cãi nữa, chỉ về mỗi cuối tuần, dậy sớm ra vườn, ghi chép, hỏi bố từng thứ. Đến mùa thứ hai, chính bố anh ra chỉ anh cách tỉa cành.
Việc hỏi cha mẹ là chìa khoá. Họ có mấy chục năm kinh nghiệm trên chính mảnh đất này. Khi con hỏi, cha mẹ thấy mình vẫn còn được cần. Khi con không hỏi mà làm theo sách, họ thấy mình bị gạt ra ngoài.
Có thể con sẽ làm khác cha mẹ ở nhiều chỗ, nhưng hãy hỏi trước, nghe trước, rồi mới làm khác. Khác biệt được giải thích thì dễ chấp nhận hơn khác biệt bị áp đặt.
Về rồi, ở chung một mái nhà thế nào cho êm?
Có một đoạn ít ai nói tới: cha mẹ gật đầu nửa chừng, con đã về, và cả nhà bắt đầu sống chung với một nghề mà hai thế hệ hiểu theo hai kiểu. Đây là lúc những bất đồng nhỏ dễ thành to, vì ngày nào cũng gặp nhau ngoài vườn.
Cách mà nhiều nhà thấy êm là chia rõ phần. Mảnh này con tự quyết, mảnh kia vẫn theo cách của bố mẹ. Không ai phải xin phép ai trên phần của mình, và cuối vụ cả nhà cùng nhìn kết quả hai bên mà nói chuyện.
Một việc nhỏ mà có ích là giữ cho cha mẹ vai người được hỏi ý. Trước khi làm một việc lớn trên đất, như chặt cây, đào ao hay đổi giống, con nói trước một câu. Không phải để xin phép, mà để cha mẹ không cảm thấy mình bị đứng ngoài trong chính khu vườn cả đời họ chăm.
Và chuyện tiền nên rạch ròi từ đầu. Tiền của vườn con là của con, tiền sinh hoạt chung góp thế nào thì nói rõ. Nhiều nhà giận nhau không vì cây trồng mà vì một khoản tiền không ai nói ra.
Khi cha mẹ vẫn không đồng ý
Có những gia đình dù con làm gì cha mẹ vẫn không đồng ý. Lúc đó bạn phải tự quyết. Bạn đã trưởng thành, và cuộc đời là của bạn. Nhưng quyết định trong khi vẫn giữ lễ với cha mẹ là điều có thể làm được.
Có người chọn về nhưng không làm trên đất của gia đình, mà thuê đất riêng để cha mẹ không cảm thấy bị cuốn vào rủi ro của con. Có người về gần nhưng vẫn giữ một công việc bán thời gian. Mỗi cách là một cách tôn trọng nỗi lo của cha mẹ.
Cũng có lúc lời phản đối của cha mẹ là đúng. Nếu bạn nghe hết lý do của họ mà thấy mình thật sự chưa chuẩn bị đủ, thì chờ thêm một năm không phải là đầu hàng.
Bạn thử nghĩ xem, nếu ngồi ở chỗ của cha mẹ, bạn cần thấy điều gì ở đứa con để có thể yên lòng?
Câu hỏi thường gặp
Tại sao cha mẹ ở quê lại không muốn con về làm ruộng?
Vì chính họ đã trải qua cái khổ của nghề và cho con ăn học để con thoát ra. Họ còn lo lời người làng và sợ không đỡ được con nếu con thất bại. Phản đối thường là cách thương theo kiểu lo xa.
Làm sao thuyết phục cha mẹ cho về quê làm nông?
Bắt đầu bằng việc hỏi cha mẹ lo nhất điều gì và lắng nghe hết. Sau đó đưa ra kế hoạch sống cụ thể, có tiền dự phòng và đường lui. Làm thử một vụ nhỏ thường thuyết phục hơn mọi lời hứa.
Có nên làm trên đất của gia đình khi cha mẹ phản đối?
Nếu cha mẹ còn lo lắng nhiều, thuê đất riêng để làm thử có thể giảm căng thẳng. Cha mẹ không cảm thấy bị cuốn vào rủi ro của con. Khi có kết quả, chuyện dùng đất nhà sẽ dễ bàn hơn.
Về quê làm nông có nên học theo cách làm của cha mẹ?
Nên hỏi và nghe cha mẹ trước, vì họ có nhiều năm kinh nghiệm trên chính mảnh đất đó. Bạn có thể làm khác ở nhiều chỗ nhưng nên giải thích lý do. Được hỏi, cha mẹ thấy mình vẫn còn được cần.
Nếu cha mẹ vẫn không đồng ý thì có nên về không?
Đó là quyết định của bạn, nhưng nên quyết định trong khi vẫn giữ lễ và tôn trọng nỗi lo của cha mẹ. Nếu nghe hết lý do mà thấy mình chưa đủ chuẩn bị, chờ thêm không phải là đầu hàng. Nếu đã sẵn sàng thì cứ làm và để việc làm nói thay.
