Chào bạn, mình ở Nhà Nông Nghiệp đây. Bị rắn cắn ngoài đồng thì điều quan trọng nhất là giữ người bị cắn nằm yên, bất động chỗ bị cắn, không rạch, không hút, không đắp lá, và đưa ngay tới bệnh viện. Ong đốt nhiều nốt, khó thở, sưng mặt, hay vết thương sâu dính đất cũng là những lúc phải đi khám sớm chứ không chờ xem sao.
Tập hôm nay nói về những tai nạn nhỏ mà người làm nông gặp như cơm bữa, và những mẹo truyền miệng nghe rất có lý nhưng lại làm chậm đúng khoảng thời gian quý nhất.
Vì sao người ta hay chữa tại chỗ thay vì đi viện?
Ruộng xa, đường xấu, trạm y tế thì đóng cửa buổi tối. Người bị cắn lại thấy mình vẫn tỉnh, vẫn đi được, nên nghĩ chắc không sao. Cộng thêm một ông hàng xóm có bài lá thuốc gia truyền, thế là cả nhà ngồi chờ.
Một chị làm rẫy vùng đồi kể lần chồng chị bị rắn cắn ở mu bàn chân lúc chập tối. Người ta bảo buộc chặt, rạch ra hút máu độc. Chị không cho, gọi xe chở thẳng lên huyện. Chị bảo lúc đó chị không biết mình đúng hay sai, chỉ biết bác sĩ thì chắc hơn hàng xóm.
Cái khó của rắn cắn là không phải con nào cũng độc, và không phải vết cắn độc nào cũng đau ngay. Nhìn bằng mắt mình không phân biệt được chắc chắn. Chính vì không chắc nên quyết định an toàn là coi như có độc và đi viện.
Còn chuyện tốn tiền, mất công, sợ đi lên rồi người ta bảo không sao, thì mình nghĩ đó là cái giá rẻ nhất trong mọi khả năng.
Rắn cắn: những phút đầu nên và không nên
Nên làm: đưa người bị cắn ra khỏi chỗ có rắn, trấn an cho họ bình tĩnh, để nằm yên, giữ chỗ bị cắn bất động như khi bó gãy xương, tháo nhẫn, vòng, giày dép chỗ đó trước khi sưng. Gọi cấp cứu hoặc chở ngay tới bệnh viện, người bị cắn đừng tự đi bộ hay chạy.
Không nên: rạch vết cắn, hút máu bằng miệng, đắp lá, đổ rượu, chườm đá, hay buộc garô thật chặt tới mức tím tái. Những việc đó không lấy được nọc ra, có khi còn làm hoại tử hay nhiễm trùng thêm.
Cách băng ép, bất động cụ thể thế nào là thứ nên học trực tiếp từ nhân viên y tế, vì làm sai cũng hại. Nếu xã có buổi tập huấn sơ cứu, đó là buổi đáng bỏ một ngày công nhất.
Không cần cố bắt con rắn để mang theo. Nếu nhìn kịp màu sắc, hình dạng, hoặc chụp được ảnh từ xa an toàn thì tốt, còn đuổi theo bắt rắn là tự thêm một vết cắn nữa.
Ong đốt: lúc nào chỉ là sưng, lúc nào là nguy
Một hai nốt ong đốt ở người không dị ứng thường chỉ sưng đau vài hôm. Rút kim nếu thấy, rửa sạch, chườm mát cho dễ chịu.
Nhưng có những trường hợp phải đi viện ngay: bị đốt nhiều nốt, nhất là ong vò vẽ, ong bắp cày tổ lớn; bị đốt vào miệng, họng; hoặc sau khi bị đốt thấy khó thở, sưng môi mắt, nổi mẩn khắp người, choáng, tụt huyết áp.
Người đã từng có phản ứng nặng với ong đốt nên hỏi bác sĩ xem cần chuẩn bị gì, và người nhà phải biết điều đó. Mùa phát cây, dọn bờ, là mùa hay chạm tổ ong trong bụi rậm.
Kinh nghiệm của nhiều người phát rẫy là trước khi vào bụi rậm thì đứng ngoài nhìn một lúc, nghe tiếng ong, và thấy tổ thì để lại, hoặc nhờ người có kinh nghiệm xử lý vào lúc thích hợp. Không tự đốt tổ ong giữa trưa bằng bó đuốc.
Dẫm đinh, đứt tay, xước da dính đất: đừng coi thường
Vết thương nhỏ ngoài đồng thường bị bỏ qua nhất. Rửa qua bằng nước mương, lau vào áo, làm tiếp. Nhưng đất ruộng, phân chuồng, gỉ sắt là nơi có vi khuẩn uốn ván và nhiều thứ khác.
Vết thương nên rửa bằng nước sạch và xà phòng, che bằng băng sạch. Vết sâu như dẫm đinh, bị cuốc bổ vào chân, vết thương bẩn nhiều đất, thì nên tới trạm y tế để được rửa đúng cách và hỏi về tiêm phòng uốn ván.
Nhiều người không nhớ lần cuối mình tiêm phòng uốn ván là bao giờ. Đó là câu hỏi đáng mang tới trạm y tế khi đi khám bất cứ chuyện gì, vì người làm nông là nhóm hay có vết thương dính đất.
Vết thương đỏ lên, nóng, sưng tấy, chảy mủ, hay kèm sốt, cứng hàm, thì không chờ nữa mà đi khám ngay.
Phòng trước cho đỡ phải xử sau
Ủng cao cổ, quần dài khi đi vào cỏ rậm, gậy khua trước khi bước, đèn pin khi đi thăm ruộng ban đêm, là những thứ ông bà mình làm từ lâu. Rắn thường tránh người nếu nghe thấy, nó cắn khi bị dẫm hay bị dồn.
Quanh nhà, quanh chuồng trại, dọn cỏ, dọn đống gạch đá, đống củi để lâu, vì đó là chỗ chuột ở mà chuột ở đâu rắn tới đó.
Và trong nhà nên có sẵn số điện thoại cấp cứu, số của người có xe, biết đường nhanh nhất tới bệnh viện có khả năng xử lý rắn cắn. Hỏi trước lúc bình thường, vì lúc có chuyện thì ai cũng rối.
Mình để lại một câu hỏi: nếu tối nay có người trong nhà bị rắn cắn ở góc vườn, bạn có biết chính xác sẽ chở họ đi đâu không?
Câu hỏi thường gặp
Bị rắn cắn có nên buộc dây thật chặt phía trên vết cắn không?
Không nên buộc garô thật chặt vì dễ gây hoại tử chi. Cách băng ép và bất động đúng nên học từ nhân viên y tế, còn việc quan trọng nhất là đưa đi bệnh viện ngay.
Rắn cắn mà không đau có cần đi viện không?
Vẫn cần. Có loại rắn độc cắn không đau nhiều lúc đầu nhưng triệu chứng xuất hiện sau vài giờ. Bác sĩ mới đánh giá được và theo dõi đúng.
Ong đốt nhiều nốt có tự chữa ở nhà được không?
Không nên. Bị đốt nhiều nốt, nhất là trẻ nhỏ và người già, có thể nguy hiểm dù lúc đầu trông ổn. Hãy đưa đi cơ sở y tế sớm.
Dẫm phải đinh gỉ ngoài ruộng thì làm gì?
Rửa sạch vết thương bằng nước sạch và xà phòng, che băng sạch, rồi tới trạm y tế để được xử lý và hỏi về tiêm phòng uốn ván.
Đi thăm ruộng ban đêm cần mang gì?
Đèn pin đủ sáng, ủng cao cổ, gậy để khua cỏ, điện thoại đã sạc. Báo người nhà mình đi đâu và bao giờ về.
