Vụ đầu làm nông nên nhỏ tới mức nào? Nhỏ tới mức một mình bạn chăm xuể vào tuần bận nhất của vụ, mất trắng cũng không làm lung lay chuyện ăn ở của gia đình, nhưng vẫn đủ lớn để bạn phải đi bán hàng thật chứ không chỉ biếu người quen. Ba phép thử đó quan trọng hơn bất cứ con số diện tích nào.
Chào bạn, lại là Nhà Nông Nghiệp. Ở tập trước mình có nói lỗi làm quá rộng là lỗi phổ biến nhất của vụ đầu. Tập này mình đi sâu hơn, vì làm nhỏ nghe thì dễ, nhưng nhỏ bao nhiêu mới đúng thì lại là chuyện mỗi người một khác. Mình sẽ không đưa bạn con số, mà đưa bạn cách tự đo.
Phép thử thứ nhất: tuần bận nhất, chứ không phải tuần bình thường
Người ta hay tính sức mình theo một ngày bình thường. Ngày bình thường thì tưới một chút, làm cỏ một chút, thong thả. Nhưng mỗi vụ đều có những tuần mà mọi việc dồn lại cùng lúc.
Đó có thể là tuần xuống giống, khi phải làm đất, gieo hạt, che chắn trong vài ngày trước cơn mưa. Hoặc tuần thu hoạch, khi mọi thứ chín cùng lúc và mỗi ngày chậm trễ là mất hàng.
Nên câu hỏi đúng là: vào tuần bận nhất, một mình bạn, hoặc cả nhà bạn, có làm kịp không. Nếu phải thuê người, bạn có biết thuê ai, và có chắc họ rảnh đúng lúc đó không, vì tuần bạn bận thường cũng là tuần cả làng bận.
Một anh kể vụ đầu anh tính công rất kỹ theo ngày thường. Tới lúc thu hoạch, anh đi thuê người thì ai cũng đang thu hoạch nhà họ. Anh hái một mình suốt mấy ngày, và phần hái không kịp thì bỏ luôn.
Phép thử thứ hai: mất trắng có chịu nổi không
Giờ mình nói sang chuyện tiền. Phép thử này đơn giản: hãy tưởng tượng vụ đầu mất hoàn toàn, không thu được gì. Nhà bạn có còn sống bình thường được không.
Nếu câu trả lời là không, nghĩa là bạn đang đặt cược quá lớn vào một vụ mà bạn biết ít nhất. Vụ đầu là vụ học, và học thì phải được phép sai. Mà sai thì phải sai ở quy mô mình trả nổi.
Người mới hay nghĩ theo hướng ngược lại: làm lớn để nhanh thu hồi vốn. Nhưng làm lớn với kinh nghiệm ít thì khả năng mất cũng lớn theo. Làm nhỏ thì lời ít, nhưng lỗ cũng ít, và bài học thì gần như y hệt.
Có người ví vụ đầu như tiền học phí. Không ai đóng học phí bằng cả gia tài. Bạn đóng vừa đủ để học, rồi dùng cái học được mà kiếm lại.
Phép thử thứ ba: đủ lớn để phải bán thật
Tới đây thì có một cái bẫy ngược lại. Làm nhỏ quá, nhỏ tới mức sản phẩm chỉ đủ biếu họ hàng và bạn bè mua giúp, thì bạn không học được chuyện quan trọng nhất là bán.
Bạn bè mua giúp thì không mặc cả, không chê, và không nói thật nếu hàng chưa ngon. Thương lái thì khác, người mua ở chợ thì khác. Họ sẽ cho bạn biết giá thật, tiêu chuẩn thật, và những lời chê mà bạn cần nghe.
Nên vụ đầu nên có một phần sản phẩm đi ra thị trường thật, dù nhỏ. Bán cho vài người lạ, thử một mối thương lái, thử một phiên chợ. Kinh nghiệm bán hàng đó quý không kém kinh nghiệm trồng.
Vậy là vừa phải nhỏ để không sập, vừa phải đủ lớn để chạm tới thị trường. Mảnh đất vừa vặn nằm đâu đó giữa hai giới hạn này.
Làm nhỏ nhưng chia nhiều thử nghiệm
Có một cách mà nhiều người đã thử và thấy hiệu quả: làm nhỏ nhưng chia ra. Thay vì trồng một loại trên cả mảnh, họ chia mảnh nhỏ thành vài phần, mỗi phần thử một thứ khác nhau.
Ví dụ một phần gieo sớm, một phần gieo muộn hơn vài tuần. Hoặc một phần theo cách người làng làm, một phần theo cách bạn đọc được. Cuối vụ, bạn có mấy kết quả để so, thay vì chỉ một kết quả và một câu hỏi tại sao.
Cách này còn giúp giãn việc ra. Thu hoạch không dồn một lúc, bán cũng không dồn một lúc. Rủi ro cũng chia nhỏ: một phần hỏng thì còn phần khác.
Chỉ cần nhớ ghi lại phần nào làm gì. Không ghi thì cuối vụ bạn sẽ không nhớ nổi phần nào gieo ngày nào.
Khi nào thì mở rộng?
Câu hỏi cuối là bao giờ thì làm lớn hơn. Mình nghĩ tín hiệu tốt không phải là một vụ lãi, mà là khi bạn giải thích được vì sao vụ đó lãi hay lỗ.
Nếu vụ đầu lãi nhờ trúng giá, đó là may. Nếu lãi vì bạn làm đúng thời vụ, chăm đúng cách và có sẵn người mua, đó là tay nghề. May thì không lặp lại được, còn tay nghề thì có.
Và khi mở rộng, nên mở từng bước, mỗi vụ thêm một chút, để sức, tiền và người mua cùng lớn theo. Mở gấp mấy lần trong một vụ thường làm lộ ra những điểm yếu mà vụ nhỏ che đi.
Mảnh đất trống cạnh vườn sẽ không đi đâu cả. Câu đáng hỏi là, bạn muốn nó được trồng vào năm nay, hay được trồng bởi một người đã hiểu mình đang làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Một người làm nông một mình chăm được bao nhiêu đất?
Không có con số chung, vì còn tuỳ loại cây, mức cơ giới hoá và sức từng người. Cách tốt nhất là hỏi những người trồng cùng loại cây trong vùng xem một lao động chính của họ chăm được bao nhiêu.
Đất trống chưa trồng thì nên để thế nào?
Có thể gieo cây phủ đất hoặc cây họ đậu để giữ ẩm và cải tạo đất. Như vậy phần đất trống vẫn có ích mà không đòi nhiều công chăm.
Làm nhỏ vụ đầu có lãi được không?
Có thể, nhưng không nên đặt nặng chuyện lãi ở vụ đầu. Mục tiêu chính là học cách trồng và cách bán ở quy mô mình kiểm soát được.
Nên mở rộng diện tích sau mấy vụ?
Khi bạn hiểu rõ vì sao vụ trước được hay mất và đã có người mua ổn định. Với nhiều người đó là sau hai ba vụ, nhưng quan trọng là sự hiểu chứ không phải số vụ.
Có nên thuê thêm người ngay từ vụ đầu?
Chỉ nên thuê cho những tuần cao điểm và nên hẹn trước. Tự làm phần lớn công việc trong vụ đầu giúp bạn hiểu rõ từng khâu để sau này thuê người cho đúng việc.
