Chào bạn, lại gặp nhau ở Nhà Nông Nghiệp. Hôm nay mình bàn chuyện máy móc: mua, thuê hay đi mượn. Câu trả lời gọn của mình là mua chỉ hợp lý khi bạn dùng máy đủ nhiều ngày mỗi năm và cần nó đúng lúc cả xóm cũng cần; dùng ít thì thuê dịch vụ thường nhẹ hơn; còn mượn thì chỉ nên cho việc nhỏ và phải giữ đồ như của mình.
Chuyện máy móc hay làm người ta nóng lòng. Nhìn hàng xóm có cái máy xới chạy phành phạch, mình thấy đất nhà mình cuốc tay mãi chưa xong, là muốn mua liền. Mình hiểu cảm giác ấy. Nhưng cái máy nằm trong kho mười tháng một năm cũng là một bài học mà nhiều người đã trả.
Mua máy vì cần hay vì thấy người khác có?
Câu hỏi đầu tiên, và thật lòng nhất: mình muốn mua máy vì công việc cần, hay vì thấy hàng xóm có. Hai lý do ấy đều có thật, và lý do thứ hai không đáng xấu hổ. Nhưng nó cần được gọi đúng tên.
Một anh ở vùng đồi kể rằng anh mua máy cắt cỏ đeo vai vì cả xóm ai cũng có. Vườn anh nhỏ, mỗi tháng cắt một lần, mỗi lần một buổi. Năm đầu anh dùng hăng, năm sau máy khó nổ vì để lâu, xăng đọng trong bình. Anh nói nếu thuê người cắt thì rẻ hơn nhiều.
Không phải ai cũng như anh. Có người mua máy xong thì làm được gấp mấy lần, còn đi làm dịch vụ cho người khác, máy tự trả tiền cho mình. Khác biệt nằm ở số ngày máy thật sự chạy.
Nên trước khi bàn giá máy, hãy đếm số ngày trong năm bạn sẽ dùng nó.
Đếm số ngày dùng và cái giá của việc chờ
Cách tính mình hay dùng là thế này. Ước lượng số ngày một năm bạn cần máy. Hỏi xem thuê dịch vụ hay thuê máy mỗi ngày tốn bao nhiêu. Nhân lên, đó là tiền thuê một năm. Rồi so với giá máy chia cho số năm máy dùng được, cộng thêm xăng dầu, sửa chữa, thay phụ tùng.
Nhưng phép tính tiền chưa đủ. Còn một thứ nữa là cái giá của việc chờ. Mùa làm đất, cả xóm cùng cần máy. Thuê dịch vụ thì phải xếp hàng, có khi chậm cả tuần. Với lúa, với rau ngắn ngày, chậm một tuần có thể lỡ thời vụ, lỡ mưa.
Nếu việc của bạn rơi đúng vào lúc ai cũng cần máy, thì có máy riêng đáng giá hơn phép tính tiền cho thấy. Còn nếu việc của bạn lệch mùa, thuê lúc nào cũng dễ, thì thuê gần như chắc chắn nhẹ hơn.
Vậy nên câu hỏi không chỉ là mấy ngày, mà là những ngày nào.
Những chi phí sau khi mua mà ít ai tính
Mua máy thì ai cũng nhìn giá máy. Ít người tính tới việc máy cần chỗ cất khô ráo, cần thay nhớt, cần phụ tùng. Máy để ngoài mưa thì mau hỏng. Máy không dùng lâu thì khó nổ, bộ chế hoà khí bị nghẹt.
Rồi còn chuyện biết sửa. Ở gần thợ sửa máy thì đỡ. Ở vùng sâu, máy hỏng giữa mùa mà thợ xa, thì mấy ngày nằm chờ có khi thiệt hơn cả tiền thuê.
Còn một chi phí nữa là sức khoẻ và an toàn. Máy xới, máy cắt cỏ đều có thể gây tai nạn nếu dùng sai. Người quen việc làm dịch vụ thường thạo máy hơn mình. Nếu mua, hãy dành thời gian học dùng đúng cách, đọc kỹ hướng dẫn và đeo đồ bảo hộ.
Cộng những thứ ấy vào, bạn sẽ có một bức tranh gần thật hơn về cái giá của việc sở hữu một chiếc máy.
Đi mượn máy: tiện nhưng dễ mất lòng
Ở quê, mượn máy của hàng xóm là chuyện thường. Nó tiết kiệm tiền, và nó là một phần của tình làng xóm. Nhưng mượn máy cũng là chỗ hay sinh chuyện nhất.
Máy trả về mà hết xăng, bẩn bùn, hay lỡ hỏng một chi tiết nhỏ, người cho mượn không nói nhưng nhớ. Máy hỏng ngay sau khi mình mượn, dù không phải lỗi mình, cũng khó giải thích.
Nếu đi mượn, mình gợi ý mấy thói quen. Trả máy sạch, đổ đầy xăng, báo ngay nếu có gì lạ. Mượn vào đúng lúc chủ không cần. Và thỉnh thoảng biếu lại chút gì, hay đổi lại bằng công. Như vậy lần sau mượn tiếp mới dễ.
Còn việc lớn, dài ngày, thì đừng mượn. Hãy thuê, để quan hệ không bị đè nặng bởi một cái máy.
Có cách nào ở giữa mua và thuê không?
Có. Một cách nhiều nơi đã làm là vài nhà góp tiền mua chung một máy, thống nhất lịch dùng và cách chia tiền sửa. Cách này giảm gánh nặng cho từng nhà, nhưng cần người đứng ra giữ máy và giữ lịch, và cần nói rõ từ đầu khi máy hỏng thì ai chịu.
Cách khác là mua máy cũ để thử. Nếu dùng một hai năm mà thấy máy chạy nhiều, thấy cần thật, thì lúc ấy mới nâng lên máy tốt hơn. Máy cũ có rủi ro hỏng vặt, nên nên nhờ người biết máy đi xem cùng.
Cách thứ ba, nếu mua máy mà dư công, là nhận làm dịch vụ cho hàng xóm. Nhưng hãy tính thật kỹ, vì làm dịch vụ nghĩa là mùa bận nhất bạn phải chạy cho người khác, trong khi vườn mình cũng đang cần.
Mình khép tập bằng câu hỏi này: năm vừa rồi, có bao nhiêu ngày bạn thật sự ước giá như có cái máy ấy ngay lúc đó?
Câu hỏi thường gặp
Vườn nhỏ có nên mua máy xới đất không?
Nếu chỉ dùng vài ngày mỗi năm và thuê dễ, thì thuê thường nhẹ hơn. Mua chỉ đáng khi bạn cần máy đúng lúc cả xóm tranh nhau thuê hoặc dùng được nhiều ngày.
Mua máy nông nghiệp cũ có nên không?
Máy cũ phù hợp để thử xem mình có dùng nhiều thật không, nhưng dễ hỏng vặt. Nên nhờ người rành máy đi xem cùng và hỏi kỹ về phụ tùng thay thế.
Mượn máy của hàng xóm cần lưu ý gì?
Trả máy sạch, đổ lại xăng và báo ngay nếu có gì bất thường. Chỉ mượn cho việc nhỏ, ngắn ngày và vào lúc chủ không cần dùng.
Mua chung máy với hàng xóm có ổn không?
Ổn nếu thống nhất trước lịch dùng, người giữ máy và cách chia tiền sửa chữa. Không nói rõ từ đầu thì khi máy hỏng rất dễ mất lòng nhau.
Máy để lâu không dùng bị gì?
Máy nổ để lâu thường khó khởi động do xăng cũ đọng lại và bộ phận bị bám bẩn. Nên hỏi thợ hoặc đọc hướng dẫn về cách cất máy qua mùa nghỉ.
