Mất trắng vụ đầu làm nông thì tháng sau nên làm gì? Đừng vội trồng lại ngay. Tháng đầu tiên nên dùng để nghỉ một chút cho đầu nguội, tìm cho ra nguyên nhân thật chứ không phải nguyên nhân dễ nghĩ nhất, tính lại tiền, rồi mới quyết định vụ hai trồng gì, trồng bao nhiêu.
Chào bạn, Nhà Nông Nghiệp đây. Tập hôm nay dành cho ai vừa đứng giữa một mảnh ruộng không còn gì. Mình biết cảm giác đó không dễ chịu chút nào, và mình không định nói với bạn rằng mọi chuyện sẽ ổn. Mình chỉ muốn kể lại những gì người đã đi qua vụ mất trắng thấy có ích trong mấy tuần sau đó.
Vì sao không nên trồng lại ngay hôm sau?
Phản xạ tự nhiên sau khi mất là muốn gỡ lại. Đất trống thì trồng lại ngay, cứ như vậy là xoá được vết thương. Nhiều người dọn ruộng xong là đi mua giống luôn trong tuần.
Nhưng trồng lại trong trạng thái đó thường lặp đúng cái sai vừa rồi. Bạn chưa biết vì sao mất, nên vụ mới vẫn mang nguyên nguyên nhân cũ. Có khi còn tệ hơn, vì bạn làm với cái đầu nóng, tiền đã vơi, và cảm giác phải thắng bằng mọi giá.
Một anh trồng dưa kể rằng sau khi mất vụ đầu vì mưa lớn làm thối gốc, anh trồng lại ngay trên cùng mảnh đất trũng đó. Vụ hai lại gặp mưa. Anh mất thêm một lần nữa, lần này thì mất cả tiền dự phòng.
Đất để trống vài tuần không mất gì. Thậm chí đất được nghỉ, được phơi, có khi còn tốt hơn. Cái mất thật sự là trồng lại mà chưa hiểu.
Tìm nguyên nhân thật, không phải nguyên nhân dễ nghĩ
Việc quan trọng nhất của tháng này là hỏi vì sao. Và câu trả lời đầu tiên hiện ra thường không phải câu trả lời đúng.
Nói tại trời mưa thì dễ. Nhưng hỏi tiếp: mưa thì cả vùng đều mưa, sao ruộng nhà bên không mất. Có thể vì ruộng họ cao hơn, lên liếp cao hơn, hoặc trồng sớm hơn nên thu kịp trước mưa. Nguyên nhân thật thường nằm ở câu hỏi thứ hai, thứ ba.
Cách làm là đi hỏi. Hỏi những người trồng cùng loại cây trong vùng xem vụ này họ thế nào, họ làm gì khác mình. Hỏi đại lý vật tư, hỏi cán bộ khuyến nông xã nếu có. Mỗi người sẽ cho một mảnh, bạn ghép lại.
Nên viết ra giấy. Viết mọi thứ bạn nhớ về vụ vừa rồi: gieo ngày nào, bón gì, tưới thế nào, thấy dấu hiệu lạ từ khi nào. Viết xong đọc lại, bạn thường sẽ thấy một chỗ mà lúc đó mình đã lờ đi.
Tính lại tiền trước khi tính lại vụ
Giờ mình nói sang chuyện tiền. Sau một vụ mất, hãy ngồi xuống đếm lại xem tiền dự phòng còn bao nhiêu, và nó đủ cho cả nhà sống bao lâu nữa.
Con số này quyết định vụ hai bạn được phép làm lớn cỡ nào. Nếu còn dư dả, bạn có thể làm lại ở quy mô cũ với cách làm đã sửa. Nếu đã vơi nhiều, vụ hai nên nhỏ hơn, ít đầu tư hơn, và có khi nên kiếm thêm một nguồn thu phụ.
Điều cần tránh nhất là vay để gỡ. Vay khi vừa mất và chưa hiểu vì sao mất là đặt cược lần hai với đúng những điểm yếu của lần một. Nếu vay là bắt buộc, hãy vay ở chỗ rõ ràng và vay ít nhất có thể.
Có người kể rằng chính lúc ngồi tính tiền sau vụ mất, họ mới thấy những khoản chi thừa mà khi có tiền không để ý. Vụ mất, theo một cách nào đó, dạy người ta tiêu tiền kỹ hơn.
Cho mình được buồn một chút
Chuyện này ít ai nói, nhưng mình nghĩ cần nói. Mất trắng vụ đầu là một cú đánh vào lòng tự trọng. Nhất là khi bạn từ phố về, người quen đang theo dõi, bố mẹ đang lo.
Cảm giác xấu hổ, tức giận, nghi ngờ bản thân đều bình thường. Cố gạt nó đi bằng cách lao vào làm thường không hiệu quả. Nên cho mình vài ngày để buồn, để kể với người thân, để đi đâu đó cho đầu thoáng.
Người làng thường nhìn chuyện mất mùa bình thản hơn người mới. Với họ, năm được năm mất là lẽ thường, ai làm nông lâu cũng từng mất trắng. Ngồi nghe họ kể những lần mất của họ, nhiều khi thấy nhẹ lòng hơn mọi lời an ủi.
Nếu cảm giác nặng nề kéo dài, mất ngủ, không muốn làm gì, thì nên nói chuyện với người thân hoặc tìm tới bác sĩ. Không có gì yếu đuối khi làm vậy.
Quyết định vụ hai với cái đầu nguội
Sau vài tuần, khi đã hiểu nguyên nhân, đã tính lại tiền, và lòng đã lắng xuống, là lúc quyết định vụ hai. Lúc này bạn có ba đường.
Đường thứ nhất là làm lại cây cũ, nhưng sửa đúng chỗ sai. Đường thứ hai là đổi sang cây khác hợp hơn với đất hay với sức mình. Đường thứ ba là tạm nghỉ một vụ, đi làm thuê cho người trong làng để học thêm, rồi mới làm lại.
Không đường nào là đúng tuyệt đối. Nhưng quyết định được đưa ra sau khi đã hiểu thì luôn tốt hơn quyết định đưa ra trong cơn tức.
Mình nghĩ vụ mất trắng đầu tiên không phải là dấu chấm hết. Nó chỉ là lần đầu tiên ruộng nói thật với bạn. Câu hỏi là bạn có chịu ngồi nghe cho hết không.
Câu hỏi thường gặp
Mất mùa có được hỗ trợ gì từ nhà nước không?
Tuỳ nguyên nhân và chính sách từng thời điểm, ví dụ khi thiên tai được công bố. Nên hỏi trực tiếp cán bộ nông nghiệp xã hoặc phòng kinh tế xã để biết mình có thuộc diện được hỗ trợ không.
Đất vừa bị bệnh có nên trồng lại cùng loại cây?
Nhiều loại bệnh tồn tại trong đất, nên trồng lại cùng loại cây ngay có thể bị lặp lại. Hỏi cán bộ khuyến nông hoặc người trồng lâu năm trong vùng về việc luân canh hoặc xử lý đất trước.
Làm sao để không nản sau vụ đầu thất bại?
Nói chuyện với những người làm nông lâu năm và nghe họ kể những lần mất mùa của họ thường giúp nhiều. Chia vụ sau thành mục tiêu nhỏ, ưu tiên học được điều gì hơn là phải thắng lớn.
Có nên bảo hiểm cây trồng ngay từ vụ đầu?
Nếu vùng bạn có sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp phù hợp thì đáng tìm hiểu. Hãy đọc kỹ điều kiện được chi trả và hỏi cán bộ xã hoặc hợp tác xã về kinh nghiệm của những người đã tham gia.
Mất vụ rồi có nên đổi hẳn sang cây khác?
Chỉ nên đổi khi nguyên nhân mất là do cây không hợp đất hay khí hậu. Nếu mất vì cách làm, đổi cây mà không sửa cách làm thì dễ lặp lại sai lầm.
