Chào bạn, mình lại gặp nhau ở Nhà Nông Nghiệp. Không có đất mà muốn làm nông thì con đường ít rủi ro nhất là bắt đầu bằng đi làm công, hoặc làm cùng một nhà vườn để học nghề, sau đó thuê một mảnh nhỏ ngắn hạn để thử, rồi mới nghĩ tới chuyện thuê dài hay mua.
Nhiều người nghe câu làm nông thì nghĩ ngay tới việc phải có đất trước. Tập này mình muốn đảo lại thứ tự đó, vì cái mình cần có trước không phải là đất, mà là tay nghề và sự chắc chắn rằng mình thật sự muốn nghề này.
Vì sao đừng mua đất trước khi biết làm?
Mua đất là quyết định lớn nhất, khó quay đầu nhất. Nhiều người dồn hết tiền tích luỹ mua một mảnh đất đẹp, rồi mới phát hiện thiếu nước, đất không hợp cây mình định trồng, đường vào mùa mưa lầy lội, hay đơn giản là mình không hợp với nghề.
Một anh ở vùng đồi kể anh mua đất trước, học nghề sau. Hai năm đầu anh tốn tiền sửa những sai lầm mà nếu đi làm công một năm ở vườn người khác, anh đã biết tránh.
Đất cũng không chạy đi đâu. Có tay nghề rồi, biết mình muốn trồng gì, nuôi gì, thì mới biết mảnh đất nào hợp. Người biết nghề nhìn một mảnh đất sẽ thấy những điều người chưa biết không thấy.
Còn tiền thì giữ lại. Những năm đầu là những năm cần dự phòng nhiều nhất.
Đi làm công: học nghề mà vẫn có thu
Làm công ở một nhà vườn, trang trại, hợp tác xã, là cách học nghề mà không phải trả học phí, lại có tiền công. Mình thấy được cả một năm mùa vụ, thấy chủ vườn xử lý chuyện gì, sai ở đâu.
Cái khó là tự ái. Người đã học hành, đã đi làm ở phố, giờ đi làm thuê cho người ta, dễ thấy mình tụt xuống. Nhưng những người làm nông giỏi nhất thường đều từng đi làm công ở đâu đó.
Nên chọn nơi làm có chủ chịu chỉ bảo, và nói rõ từ đầu rằng mình muốn học để sau này tự làm. Nhiều chủ vườn quý người thật lòng muốn học, có khi còn giúp mình khởi nghiệp sau này.
Trong thời gian làm công, ghi chép lại mọi thứ: việc gì làm vào lúc nào, công bao nhiêu, rủi ro gì. Đó là vốn quý hơn mọi mảnh đất.
Một điều nữa là nên thử làm công ở hơn một nơi nếu có thể. Mỗi nhà vườn có một cách làm, một cái sai riêng. Nhìn hai ba cách khác nhau, mình mới biết cái gì là nguyên tắc chung, cái gì chỉ là thói quen của một nhà.
Làm cùng, chia phần: một con đường ở giữa
Ở nhiều vùng có những nhà vườn lớn tuổi, con cái đi xa, không còn sức làm hết đất. Họ có thể sẵn lòng để người trẻ làm cùng, chia phần thu hoạch hoặc trả công theo thoả thuận.
Cách này có cái lợi là mình dùng được đất và cả kinh nghiệm của chủ, còn chủ có người làm. Nhưng cũng dễ sinh chuyện nếu không nói rõ từ đầu: ai bỏ vốn gì, ai chịu rủi ro gì, chia thế nào khi mất mùa.
Nên viết thoả thuận ra giấy, dù là người quen, dù thấy ngại. Viết ra không phải vì không tin nhau, mà để sau này hai bên nhớ giống nhau.
Nếu không chắc cách viết, có thể hỏi cán bộ tư pháp xã hoặc người có hiểu biết về pháp luật để tránh sai sót.
Thuê một mảnh nhỏ ngắn hạn để thử
Khi đã có chút tay nghề, bước tiếp là thuê một mảnh nhỏ, ngắn hạn, để tự làm. Nhỏ để nếu sai thì thiệt hại ít, ngắn hạn để nếu không hợp thì rút ra được.
Khi thuê, nên hỏi kỹ về nguồn nước, đất trước đó trồng gì, có dùng thuốc gì nặng không, đường vào, và ai là chủ đất thật sự. Có những trường hợp người cho thuê không phải người có quyền cho thuê, sau này sinh tranh chấp.
Cũng nên hỏi rõ: nếu mình cải tạo đất, đào mương, dựng chòi, thì hết hạn thuê những thứ đó tính sao. Nhiều người đầu tư vào đất thuê rồi mất trắng khi chủ đất lấy lại.
Và giữ quan hệ tốt với chủ đất, với hàng xóm quanh mảnh thuê. Người thuê đất mà được tin thì khi muốn gia hạn, muốn thuê thêm, hay muốn mua lại sau này, cánh cửa sẽ mở dễ hơn nhiều.
Quyết định thuê dài hay mua đất nên để sau vài mùa tự làm, khi mình đã biết chắc mình muốn gì và làm được gì.
Đi chậm để đi được lâu
Con đường từ không có đất tới có trang trại của riêng mình có thể mất nhiều năm. Nghe thì lâu, nhưng những người đi nhanh bằng cách mua đất ngay thường mất nhiều năm hơn để sửa sai.
Mỗi bước trên đường đều cho mình một thứ: làm công cho tay nghề, làm cùng cho kinh nghiệm quản lý, thuê nhỏ cho sự tự tin. Tới lúc có đất của mình, mình đã là người làm nông thật.
Cái mất khi đi chậm là phải kiên nhẫn, và phải chịu những câu hỏi của người xung quanh: bao giờ mới có vườn riêng. Cái được là khi có, mình giữ được nó.
Mình để lại một câu: nếu hôm nay có người cho bạn một mảnh đất, bạn đã biết chắc mình sẽ trồng gì và làm thế nào chưa?
Câu hỏi thường gặp
Không có vốn có làm nông được không?
Có thể bắt đầu bằng đi làm công hoặc làm cùng nhà vườn để vừa có thu nhập vừa học nghề. Vốn tích luỹ dần sẽ dùng cho bước thuê đất nhỏ sau này.
Thuê đất làm nông cần chú ý gì?
Hỏi kỹ nguồn nước, lịch sử canh tác, ai là người có quyền cho thuê, và thoả thuận rõ về những gì mình đầu tư vào đất khi hết hạn. Nên làm hợp đồng bằng giấy.
Có nên vay tiền mua đất để bắt đầu làm nông?
Rủi ro cao nếu chưa có tay nghề và chưa thử làm. Nhiều người khuyên nên làm thử vài mùa trên đất thuê trước khi quyết định mua.
Làm cùng nhà vườn lớn tuổi thì chia phần thế nào?
Không có công thức chung, tuỳ ai bỏ vốn, ai chịu công, rủi ro chia ra sao. Quan trọng là thoả thuận rõ và viết ra từ đầu.
Đi làm công trong vườn có học được nghề không?
Học được rất nhiều nếu chọn nơi có chủ chịu chỉ bảo và mình chịu quan sát, ghi chép. Đó là cách học nghề thực tế và ít tốn kém nhất.
