Có nên bỏ phố về quê làm nông không? Câu trả lời thật lòng của mình là nên, nếu bạn đã thử làm nông thật ít nhất một vụ, có tiền để sống qua những tháng chưa có đồng thu nào, và biết rõ mình đang chạy tới cái gì chứ không chỉ đang chạy khỏi thành phố. Thiếu một trong ba điều đó thì nên hoãn lại, chứ chưa phải bỏ hẳn.
Chào bạn, đây là Nhà Nông Nghiệp, nơi mình ngồi kể chuyện nghề nông bằng những quyết định thật, những lần sai thật. Tập này dành cho ai đang có lá đơn nghỉ việc viết sẵn trong đầu. Mình không khuyên đi hay ở, chỉ cùng bạn đặt vài câu hỏi mà người về trước ước là mình hỏi sớm hơn.
Bạn đang chạy khỏi phố hay đang chạy tới ruộng?
Câu hỏi đầu tiên nghe thì dễ mà trả lời thật lòng thì khó. Nhiều người muốn về quê vì mệt: mệt kẹt xe, mệt sếp, mệt tiền nhà. Cái mệt đó là thật. Nhưng mệt với phố chưa phải là lý do để làm nông. Nó chỉ là lý do để rời đi.
Một anh ở vùng đồi kể năm đầu về, anh vui được đúng ba tháng. Sau đó cái mệt quay lại, chỉ đổi hình dạng: không còn kẹt xe, nhưng có sâu, có mưa trái mùa, có buổi sáng dậy từ bốn giờ.
Cách tự kiểm tra khá đơn giản. Bạn thử viết ra, nếu ở phố mọi chuyện bỗng dễ thở hơn, lương cao hơn, sếp tử tế hơn, thì bạn còn muốn về không. Nếu câu trả lời vẫn là muốn, vì bạn thật sự thích nhìn cây lớn, thích tự tay làm ra cái ăn, thích cái nhịp theo mùa, thì đó là lực kéo. Còn nếu chần chừ, thì có khi bạn cần một công việc khác, chứ chưa hẳn là ruộng.
Người về vì lực kéo thường chịu được mùa mất, còn người về chỉ vì lực đẩy thì mùa mất đầu tiên dễ trở thành mùa cuối cùng.
Bạn đã làm nông thật ngày nào chưa, hay mới làm trong đầu?
Giờ mình nói sang chuyện trải nghiệm. Có một khoảng cách rất xa giữa việc thích làm vườn cuối tuần và việc sống bằng vườn. Làm cuối tuần thì bạn chọn ngày đẹp trời. Sống bằng vườn thì đúng hôm mưa dầm lại là hôm phải thu hoạch.
Cách rẻ nhất để biết mình có hợp hay không là đi làm công cho người khác một vụ. Xin theo một nhà đang làm đúng thứ bạn định làm, từ lúc làm đất tới lúc bán xong. Có người sau vụ đó quyết tâm hơn, có người lặng lẽ đổi ý. Cả hai đều tốt, vì bạn biết điều đó bằng mồ hôi chứ không bằng tiền tiết kiệm.
Một chị ven đô định trồng rau ăn lá vì nghĩ nó nhẹ nhàng. Theo người ta một mùa mưa, chị mới biết rau ăn lá là thứ cần có mặt ở vườn gần như mỗi ngày, không đi đâu xa được. Chị đổi sang loại cây ít đòi hỏi hơn, hợp với việc còn phải đưa đón con.
Nên nhớ, ở ruộng không có ai chấm điểm bạn. Nhưng ruộng trả lời rất thật, và thường trả lời chậm, tới cuối vụ bạn mới biết mình sai từ đầu vụ.
Tiền đủ sống bao lâu khi chưa có thu?
Chuyện tiền thì phải nói thẳng. Làm nông có một điều người ăn lương rất khó quen: tiền ra đều mỗi ngày, còn tiền vào thì dồn cục, có khi cả năm chưa có lần nào nếu trồng cây dài ngày.
Nên câu hỏi không phải là bạn có bao nhiêu vốn để đầu tư, mà là bạn có đủ tiền sống bao lâu mà không cần bán được gì. Cách tính mình hay gợi ý là lấy chi tiêu sinh hoạt một tháng của cả nhà, nhân với số tháng từ lúc bắt đầu tới lúc có đợt thu đầu tiên, rồi cộng thêm một vụ nữa phòng trường hợp vụ đầu hỏng. Con số đó để riêng, không đụng vào để mua giống hay làm chuồng.
Nhiều người dồn hết tiền vào đất, nhà lưới, giống tốt, rồi tới tháng thứ tư hết tiền đi chợ, buộc phải bán non hoặc vay nóng. Tiền sống là tấm đệm để bạn quyết định bằng đầu chứ không bằng cái bụng đói.
Nếu tính ra mà tấm đệm đó còn mỏng, thì không có gì xấu hổ khi làm thêm một năm nữa ở phố, vừa làm vừa gom. Một năm chờ thường rẻ hơn nhiều so với một năm vỡ.
Người trong nhà nghĩ gì về quyết định này?
Chuyện thứ tư ít ai nói trên mạng, nhưng lại là chuyện làm nhiều người phải quay lại phố nhất: gia đình. Quyết định về quê hiếm khi là quyết định của một người. Vợ hoặc chồng bạn sẽ làm gì ở đó. Con sẽ học ở đâu. Bố mẹ có vui không, hay lại lo con học tới nơi tới chốn rồi quay về cầm cuốc.
Mình đã thấy những cặp vợ chồng mà một người về vì đam mê, người kia về vì thương. Năm đầu còn ổn, năm thứ hai thì người về vì thương bắt đầu hỏi, vậy còn cuộc đời của em thì sao. Câu hỏi đó cần được hỏi trước khi bán nhà ở phố.
Một cách mình thấy hữu ích là để mỗi người trong nhà tự viết ra một ngày bình thường của mình ở quê sẽ trông ra sao, từ sáng tới tối. Đặt các tờ giấy cạnh nhau là thấy ngay chỗ vênh.
Có vênh thì chưa phải là không về, chỉ cần sắp xếp lại, có thể người này về trước, người kia về sau, hoặc chọn một vùng quê gần thị trấn hơn để cả nhà cùng sống được.
Nếu không thành thì đường lui ở đâu?
Câu hỏi cuối nghe hơi bi quan nhưng thật ra nó là thứ giúp bạn dám đi. Nếu sau hai năm mọi chuyện không như mong đợi, bạn sẽ làm gì. Nghề cũ của bạn có quay lại được không. Nhà ở phố đã bán hay còn cho thuê.
Người có đường lui thường làm nông bình tĩnh hơn. Họ dám thử, dám bỏ một cây không hợp, dám nói không với một thương lái ép giá, vì họ không bị dồn vào chân tường. Người đốt hết cầu phía sau thì mùa mất nào cũng thành chuyện sống còn.
Giữ đường lui không có nghĩa là bạn không nghiêm túc. Nó chỉ có nghĩa là bạn biết làm nông có nhiều thứ ngoài tầm tay.
Vậy đó, năm câu hỏi: lý do thật, trải nghiệm thật, tiền sống, người trong nhà và đường lui. Không cần trả lời hoàn hảo cả năm. Nhưng nếu câu nào bạn còn né, thì đó là chỗ nên làm rõ trước khi nộp lá đơn kia. Và có khi câu đáng hỏi nhất không phải là có nên về không, mà là mình muốn cuộc sống ở quê của mình trông như thế nào vào một buổi chiều bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Về quê làm nông ở tuổi ba mươi có muộn không?
Không muộn. Ở tuổi đó bạn thường đã có chút vốn và biết mình cần gì. Chỉ cần tính kỹ tiền sống vì trách nhiệm gia đình đã nặng hơn.
Không có kinh nghiệm làm nông thì nên bắt đầu thế nào?
Bắt đầu bằng việc đi làm công hoặc học việc ở một nhà đang làm đúng loại cây, con bạn định chọn, trọn một vụ. Sau đó mới làm nhỏ trên đất của mình.
Có nên bán nhà ở thành phố để lấy vốn về quê?
Nên cân nhắc rất kỹ, vì bán nhà là đốt mất đường lui. Nhiều người chọn cho thuê vài năm đầu, vừa có khoản thu đều, vừa giữ được lựa chọn quay lại.
Làm nông có thu nhập ổn định như đi làm công ty không?
Thường là không, ít nhất trong vài năm đầu. Thu nhập dồn theo vụ, phụ thuộc thời tiết và giá, nên nhiều người giữ thêm một nguồn thu nhỏ khác.
Làm sao biết mình có thật sự hợp với nghề nông?
Dấu hiệu tốt là sau một vụ làm thật, kể cả những ngày mưa, ngày mệt và ngày mất, bạn vẫn muốn làm tiếp vụ sau. Người hợp nghề thường tò mò cả lúc cây hỏng, chứ không chỉ lúc cây tốt.
