Chào bạn, tập này mình kể về một cảnh rất quen ở quê: cha mẹ đã bảy tám mươi tuổi, lưng đã còng, mà sáng nào cũng xách nón ra đồng, con cái cản mấy cũng không được. Nếu bạn đang ở trong cảnh đó, điều mình muốn nói là cấm hẳn thường làm cha mẹ buồn và yếu đi nhanh hơn, còn chiều hết thì dễ gặp tai nạn. Cách ở giữa là cùng cha mẹ chọn những việc vừa sức, bỏ những việc nguy hiểm, và nhờ bác sĩ xem sức khoẻ để biết giới hạn.
Mình hiểu nỗi lo của người con. Mỗi lần thấy mẹ cúi giữa trưa nắng, thấy bố leo lên cây hái trái, tim mình thắt lại. Nhưng mình cũng muốn bạn nghe từ phía cha mẹ, những người mà cả đời, ra đồng không chỉ là làm việc, mà là sống.
Vì sao cha mẹ già không chịu ở nhà?
Với người đã làm nông cả đời, ra đồng là nhịp sống. Sáng dậy là ra vườn, như người khác dậy là đánh răng. Bắt họ ngồi nhà là bắt họ bỏ đi cái nhịp đã giữ họ khoẻ mấy chục năm.
Còn một lý do sâu hơn: được làm việc là được thấy mình còn có ích. Người già ở quê sợ nhất không phải là mệt, mà là thành gánh nặng cho con cháu. Mỗi luống rau mẹ trồng là một cách để mẹ nói rằng mẹ vẫn còn góp được.
Một chị kể với mình, chị từng giấu hết cuốc xẻng của bố để bố không ra đồng nữa. Bố chị không cãi, nhưng từ hôm đó ít nói hẳn, ăn ít, và chỉ vài tháng sau trông già đi rất nhiều. Chị hối hận, trả lại cuốc cho bố.
Mình không nói ra đồng là thuốc chữa bách bệnh. Mình chỉ nói, trước khi cản, hãy hiểu mình đang lấy đi của cha mẹ cái gì.
Chọn việc vừa sức cùng với cha mẹ
Giờ mình nói sang cách làm. Thay vì cấm hay chiều, hãy ngồi xuống với cha mẹ và cùng chia việc trong vườn ra thành hai loại: việc cha mẹ vẫn làm được và việc từ giờ con làm.
Việc vừa sức thường là những việc nhẹ, gần nhà, làm được lúc mát: gieo hạt, nhổ cỏ luống nhỏ, hái rau, cho gà ăn, trông chừng vườn. Việc nguy hiểm là leo cây, leo mái, dùng máy cắt, phun thuốc, gánh nặng, ra đồng xa một mình giữa trưa.
Điều quan trọng là để cha mẹ cùng quyết. Nếu con tự chia rồi thông báo, cha mẹ sẽ thấy bị tước quyền. Nếu cùng ngồi bàn, cha mẹ thấy mình vẫn là người chủ vườn, chỉ là đang giao bớt việc cho con.
Có nhà dời hẳn một mảnh vườn nhỏ về sát nhà cho cha mẹ, luống cao hơn để khỏi cúi nhiều, có ghế ngồi, có mái che. Cha mẹ vẫn trồng, vẫn hái, mà con cái yên tâm hơn nhiều.
Sức khoẻ: hỏi bác sĩ thay vì đoán
Người già có thể mang những bệnh không biểu hiện rõ, như huyết áp, tim mạch, tiểu đường, xương khớp. Ra nắng lâu, cúi lâu rồi đứng dậy đột ngột, làm quá sức, đều có thể nguy hiểm với người có những bệnh này.
Mình không nói được cha mẹ bạn làm được đến đâu. Việc đó cần bác sĩ khám và tư vấn. Hãy đưa cha mẹ đi khám định kỳ, và hỏi thẳng bác sĩ: bố mẹ tôi còn làm vườn được không, nên tránh những việc gì, dấu hiệu nào thì phải dừng ngay.
Có một cái lợi khi hỏi bác sĩ: cha mẹ thường nghe lời bác sĩ hơn nghe con. Một câu dặn của bác sĩ đôi khi hiệu quả hơn cả tháng con cái khuyên can.
Cũng nên để ý những dấu hiệu nhỏ: cha mẹ về nhà mệt hơn trước, hay chóng mặt, hay quên đường. Đó là lúc cần đưa đi khám lại, chứ không phải đợi đến khi có chuyện.
Giữ an toàn mà không làm cha mẹ tự ái
Có những việc nhỏ giúp an toàn hơn mà không cần tranh cãi. Sắp giờ ra vườn vào sáng sớm và chiều mát. Để sẵn bình nước, nón rộng vành. Dọn lối đi cho bằng, bỏ bớt chỗ trơn trượt. Để một cái ghế nhỏ ở góc vườn để cha mẹ ngồi nghỉ.
Nếu cha mẹ ra vườn xa một mình, hãy có cách để biết cha mẹ an toàn. Có nhà hẹn giờ về, quá giờ là con đi tìm. Có nhà nhờ hàng xóm để mắt.
Cất những thứ nguy hiểm ở chỗ khó lấy: thuốc bảo vệ thực vật, máy cắt, thang cao. Không phải vì không tin cha mẹ, mà vì mắt và tay người già không còn như trước.
Và khi nói với cha mẹ, hãy nói bằng giọng lo cho mình chứ không phải giọng chê cha mẹ yếu. Kiểu như, con đi làm xa mà cứ lo bố leo cây, bố để con hái nhé, cho con yên tâm.
Để cha mẹ vẫn là người thầy trong vườn
Có một cách để cha mẹ vẫn có mặt trong vườn mà không phải làm việc nặng: nhờ cha mẹ chỉ việc. Cây này tỉa thế nào, đất này bón lúc nào, năm nào mưa nhiều thì trồng gì. Những điều đó cha mẹ biết mà sách không có.
Khi con hỏi, cha mẹ được là người thầy. Được đứng ở đầu bờ chỉ cho con làm, với nhiều người già, còn vui hơn cả tự tay làm.
Và đó cũng là lúc con giữ lại được những kinh nghiệm của cả một đời, những thứ mà khi cha mẹ không còn, không ai dạy lại được nữa.
Bạn thử nghĩ xem, lần gần nhất bạn hỏi cha mẹ một điều về mảnh vườn nhà mình và thật sự ngồi nghe cho hết là khi nào?
Câu hỏi thường gặp
Có nên cấm cha mẹ già ra đồng không?
Cấm hẳn thường làm cha mẹ buồn và thấy mình vô dụng, có khi còn yếu đi nhanh hơn. Cách tốt hơn là cùng cha mẹ chọn việc vừa sức và bỏ việc nguy hiểm. Nên hỏi bác sĩ để biết giới hạn sức khoẻ cụ thể.
Người già làm vườn nên tránh những việc gì?
Thường nên tránh leo cây, leo thang, dùng máy cắt, phun thuốc bảo vệ thực vật, gánh nặng và làm giữa trưa nắng. Việc nhẹ gần nhà vào lúc mát thì an toàn hơn. Giới hạn cụ thể nên hỏi bác sĩ theo tình trạng sức khoẻ của từng người.
Làm sao để cha mẹ già chịu nghe lời khuyên?
Nói bằng giọng con lo lắng thay vì chê cha mẹ yếu, và để cha mẹ cùng quyết việc nào làm, việc nào giao. Lời dặn của bác sĩ thường có sức nặng hơn lời con cái. Cùng bàn thì cha mẹ vẫn thấy mình là chủ vườn.
Làm vườn có tốt cho sức khoẻ người già không?
Nhiều người già thấy vui và có ích khi còn được làm vườn, và việc nhẹ giúp họ giữ nhịp sống. Tuy vậy mức độ phù hợp tuỳ từng người và từng bệnh. Hãy hỏi bác sĩ trước khi quyết định cha mẹ nên làm bao nhiêu.
Dấu hiệu nào cho thấy cha mẹ nên dừng làm vườn?
Hay chóng mặt, mệt nhiều hơn trước, hay quên đường, từng bị ngã là những dấu hiệu cần đưa đi khám ngay. Bác sĩ sẽ cho biết cha mẹ còn làm được gì. Đừng đợi đến khi có tai nạn mới lo.
