Chào bạn, hôm nay Nhà Nông Nghiệp nói chuyện chậm hơn mọi khi một chút. Khi mất mùa mà thấy lòng nặng trĩu, điều giúp được nhiều nhất là đừng giữ một mình: nói ra với người thân hay một người mình tin, chia nhỏ những việc phải làm trước mắt, và nếu buồn kéo dài, mất ngủ, hay có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, thì tìm tới bác sĩ, trạm y tế hay người thân ngay trong ngày.
Đây không phải tập về kỹ thuật, cũng không phải tập để dạy ai phải mạnh mẽ. Mình chỉ muốn kể về một thứ mà người làm nông ít khi nói ra, dù gần như ai cũng từng trải qua.
Mất mùa không chỉ mất tiền
Một vụ hỏng thì tiền phân, tiền giống, tiền công đã bỏ ra không quay về. Nhưng cái nặng hơn thường là cảm giác mình đã quyết định sai, mình có lỗi với vợ con, với cha mẹ đã cho mượn đất, với người hàng xóm đã bảo đừng trồng thứ đó.
Người làm nông quen gánh. Gánh lúa, gánh nước, gánh cả chuyện nhà. Nên khi trong lòng nặng, họ cũng gánh luôn, không kể với ai. Đàn ông lại càng ít nói, vì ngại bị coi là yếu.
Một anh trồng cây ăn trái ở vùng đồi kể năm anh mất gần hết vườn vì một trận lũ, cả tháng sau anh không ngủ được, sáng nào cũng ra vườn đứng nhìn rồi về. Vợ anh hỏi thì anh bảo không sao. Anh bảo giờ nghĩ lại, câu không sao đó là câu nói dối dài nhất đời anh.
Nếu bạn đang ở trong những ngày như vậy, mình muốn nói rằng cảm giác đó không làm bạn kém cỏi. Nó là phản ứng rất người trước một mất mát thật.
Những dấu hiệu cho thấy mình đang không ổn
Buồn sau mất mùa là bình thường. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy nỗi buồn đang kéo mình xuống sâu hơn: mất ngủ hoặc ngủ li bì nhiều tuần, chán ăn, không còn muốn làm việc mình từng thích, cáu gắt với người nhà, uống rượu nhiều hơn hẳn.
Có người thấy mình trống rỗng, nghĩ gì cũng thấy vô ích, thấy mình là gánh nặng cho gia đình. Có người bắt đầu nghĩ tới chuyện kết thúc tất cả.
Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân, dù chỉ thoáng qua, xin hãy nói với một người ngay hôm nay: vợ, chồng, anh chị em, một người bạn, và đi tới trạm y tế hay bệnh viện gần nhất, hoặc gọi số cấp cứu. Đó không phải chuyện để chờ qua mùa.
Người nhà thấy những dấu hiệu này ở người thân cũng đừng im lặng. Hỏi thẳng một câu nhẹ nhàng, dạo này anh có ổn không, đôi khi là cánh cửa đầu tiên.
Nói ra với ai và nói thế nào?
Không cần một cuộc nói chuyện lớn. Có khi chỉ là tối ngồi ngoài hiên kể với vợ, vụ này anh tính sai chỗ này. Nói ra được thì nỗi lo có hình dạng, mà thứ có hình dạng thì mới tính tiếp được.
Với người làm nông, những người cùng nghề thường là người hiểu nhất. Một ông hàng xóm từng mất mùa, một nhóm bạn trồng cùng loại cây, họ không phán xét vì họ đã đứng đúng chỗ đó.
Nếu nói với người quen thấy ngại, bác sĩ ở trạm y tế hay bệnh viện huyện là một lựa chọn. Nhiều người nghĩ đi khám vì buồn là chuyện lạ, nhưng mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm buồn là chuyện bác sĩ gặp thường xuyên và có cách giúp. Thuốc hay không thuốc là để bác sĩ quyết.
Còn rượu thì mình nói thật: nó làm quên được một buổi tối, nhưng sáng hôm sau mọi thứ vẫn nằm đó, và thường nặng thêm.
Chia nhỏ những việc trước mắt
Sau mất mùa, mọi thứ dồn lại một lúc: nợ đại lý, tiền học của con, vụ sau trồng gì, có nên bỏ nghề. Nhìn cả đống thì ngợp. Nhiều người thấy đỡ khi viết ra giấy từng việc, rồi chỉ chọn một việc làm trong tuần này.
Với khoản nợ, đi gặp chủ nợ sớm để nói thật tình hình thường tốt hơn là tránh mặt. Đại lý vật tư ở quê làm ăn lâu dài với bà con, nhiều người sẵn lòng giãn nợ nếu mình nói trước.
Không cần quyết định lớn ngay. Chuyện bỏ nghề hay đổi cây có thể để khi đầu óc đã bình tĩnh hơn. Quyết định lớn đưa ra trong lúc tuyệt vọng thường là quyết định mình hối tiếc nhất.
Và cho phép mình nghỉ vài ngày. Không ai bắt ruộng phải được làm lại ngay sáng mai.
Người nhà có thể làm gì, và một điều để nhớ
Nếu người trong nhà bạn đang trải qua mùa như vậy, đừng trách, đừng nhắc lại tôi đã bảo rồi. Ngồi cạnh, cùng làm một việc nhỏ, đi cùng họ tới trạm y tế nếu cần.
Để ý nếu họ thu mình, nói những câu như không còn gì nữa, giá mà không có mình. Những câu đó cần được nghe nghiêm túc và cần tìm trợ giúp ngay.
Nghề nông có mùa được mùa mất. Đồng ruộng sẽ còn cho mình nhiều vụ nữa, nhưng chỉ khi người làm còn đứng đó.
Nên câu mình để lại hôm nay là: nếu người hàng xóm của bạn vừa mất mùa, bạn sẽ ghé qua nhà họ nói chuyện gì?
Câu hỏi thường gặp
Buồn sau mất mùa bao lâu thì nên đi khám?
Không có mốc cứng, nhưng nếu buồn chán, mất ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt thì nên gặp bác sĩ. Có ý nghĩ tự hại thì đi ngay, không chờ.
Đàn ông làm nông ngại nói chuyện buồn thì sao?
Có thể bắt đầu bằng việc làm chung, cùng sửa cái máy, cùng ra ruộng, rồi câu chuyện tự đến. Người nhà nên hỏi nhẹ nhàng và kiên nhẫn chứ không ép.
Uống rượu cho quên có sao không?
Rượu làm giấc ngủ kém đi và thường làm tâm trạng tệ hơn sau đó. Nếu thấy mình uống nhiều hơn hẳn so với trước, đó là dấu hiệu nên nói với người thân hoặc bác sĩ.
Có nên bỏ nghề nông ngay sau một vụ thất bát?
Nên để quyết định lớn tới khi đầu óc bình tĩnh hơn. Bỏ nghề hay tiếp tục đều có thể đúng, nhưng quyết định trong lúc tuyệt vọng dễ khiến mình hối tiếc.
Thấy người thân nói muốn chết thì làm gì?
Hãy nghe họ nghiêm túc, ở cạnh họ, đừng để họ một mình, và đưa họ tới bệnh viện hoặc gọi cấp cứu ngay. Cất bớt những thứ nguy hiểm trong nhà như thuốc bảo vệ thực vật.
